Stel u het volgende scenario voor. U heeft jarenlang gedisciplineerd kapitaal opzijgezet. U neemt risico, investeert in innovatieve bedrijven en bouwt aan uw eigen pensioenvoorziening. Dan besluit de overheid de spelregels te wijzigen. Vanaf 2028 wil de staat direct meedelen in uw papieren winsten, nog voordat u één aandeel heeft verkocht. Bij verlies bent u echter grotendeels op uzelf aangewezen.
Dit is geen toekomstmuziek, maar de realiteit van het wetsvoorstel 'Wet werkelijk rendement box 3'. Waar de politiek spreekt van een eerlijk systeem, luiden fiscale experts, de Raad van State en marktanalisten de noodklok. Voor de strategische belegger is dit geen hervorming, maar een direct risico voor vermogensbehoud.
De kern van de expert-kritiek richt zich op de invoering van de vermogensaanwasbelasting voor aandelen, obligaties en cryptovaluta. In tegenstelling tot een vermogenswinstbelasting (waarbij u afrekent bij verkoop), wil de fiscus jaarlijks afrekenen over de waardestijging van uw portefeuille. Is uw aandelenportefeuille op papier met 20.000 euro gestegen? Dan mag u direct belasting betalen, ook als u die winst niet heeft verzilverd.
De Nederlandse Orde van Belastingadviseurs (NOB) is hierover kraakhelder: het belasten van ongerealiseerde winsten druist in tegen het draagkrachtbeginsel. U wordt belast over geld dat u feitelijk niet in handen heeft. Dit dwingt beleggers om winstgevende posities deels te liquideren puur om de belastingaanslag te voldoen, wat het effect van samengestelde interest (compounding) direct ondermijnt.
Daarnaast wijzen financiële experts zoals Remco Koerman op de asymmetrie in het systeem (via Jan Jansen op X): "De overheid deelt mee in je winsten, maar jij draagt de verliezen alleen." Verliezen zijn weliswaar verrekenbaar met toekomstige winsten, maar bij een langdurige bear market heeft u in eerdere jaren al cash afgedragen over papieren winsten die inmiddels verdampt zijn.
De haast waarmee dit wetsvoorstel door de Tweede Kamer wordt geloodst, baart grote zorgen. De deadline van 15 maart 2026 is heilig verklaard om invoering per 2028 mogelijk te maken. Analisten zien hierin geen visie, maar paniekvoetbal om het begrotingsgat van 2,4 miljard euro te dichten dat ontstond na het 'Kerstarrest' van de Hoge Raad.
De Raad van State heeft in een vernietigend advies gewaarschuwd dat het stelsel juridisch kwetsbaar en complex is. De Belastingdienst, die al kampt met verouderde ICT-systemen, moet een systeem optuigen dat miljoenen datapunten van beleggers real-time verwerkt. Beurscommentator Niels Koerts (IEX) noemde het voorstel treffend "een gedrocht". De kans op foutieve aanslagen en massale bezwaarprocedures is volgens fiscalisten levensgroot.
De groep die het hardst wordt geraakt, zijn de 1,6 miljoen zzp'ers en dga's. Zij hebben geen toegang tot collectieve pensioenfondsen en zijn aangewezen op Box 3. Het nieuwe stelsel negeert inflatie, waardoor het reële rendement vaak negatief uitpakt na belasting.
Een rekenvoorbeeld van analist Bram Bloks illustreert de pijn: om een modaal pensioen van 40.000 euro op te bouwen, is een vermogen van 1 miljoen euro nodig. In het nieuwe stelsel wordt echter het nominale rendement belast (bijvoorbeeld 5%), terwijl de inflatie (bijvoorbeeld 3%) uw koopkracht uitholt. U betaalt belasting over rendement dat slechts dient om inflatie bij te benen. Dit maakt zelfstandige pensioenopbouw via Box 3 nagenoeg onhaalbaar.
Economen waarschuwen dat Nederland met dit stelsel een gevaarlijk experiment aangaat. Er wordt vaak verwezen naar Noorwegen, dat recent de vermogensbelasting verhoogde. Het resultaat was een kapitaalvlucht van miljardairs en succesvolle ondernemers naar Zwitserland, waardoor de Noorse schatkist per saldo minder inkomsten overhield.
Kapitaal is in de 21e eeuw uiterst mobiel. Fiscale experts zoals Cor Overduin (Grant Thornton) waarschuwen al langer dat de grens van wat beleggers accepteren is bereikt. Als het risico bij de belegger ligt en de winst bij de staat, verhuist het kapitaal naar vriendelijkere jurisdicties.
Als de plannen per 2028 doorgaan, verandert het speelveld fundamenteel:
Het is verleidelijk om af te wachten, maar voor de strategische belegger is passiviteit geen optie. Dit is het moment om met uw fiscalist te spreken. Is uw huidige vermogensstructuur nog houdbaar in 2028? Of is het, zoals veel experts suggereren, tijd om te kijken naar alternatieven zoals de BV of zelfs emigratie? De nieuwe Box 3 is geen storm die overwaait, het is een structurele wijziging van het investeringsklimaat.
